Zmieniły się zasady kontroli zwolnień lekarskich

Już obowiązują zmienione przepisy dotyczące kontroli zwolnień lekarskich. Kontrolerzy ZUS uzyskali nowe uprawnienia, chorujący dokładną informację co im wolno a czego nie wolno w czasie e-ZLA robić.

Nie zmieniła się zasada, że osoba ubezpieczona może utracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, jeżeli w czasie, w którym miała orzeczoną niezdolność do pracy, będzie wykonywać pracę zarobkową lub podejmować aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia. Znowelizowane przepisy doprecyzowują jednak, co można, a czego nie można na zwolnieniu lekarskim.

– Praca zarobkowa to każda czynność, która ma charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Pracą zarobkową nie są tzw. czynności incydentalne, czyli takie, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności, ale wyjaśniam od razu, że taką istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy – mówi Iwona Kowalska-Matis, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie dolnośląskim.

Rzeczniczka przestrzega, że jeżeli podczas zwolnienia chory będzie wykonywać pracę zarobkową lub podejmować aktywność niezgodną z celem zwolnienia, może stracić prawo do zasiłku chorobowego w całości.

– Czyli tak jak dotychczas na zwolnieniu nie można pracować zarobkowo. W trakcie zwolnienia nie można też podejmować aktywności, które utrudniają lub wydłużają leczenie czy rekonwalescencję – wyjaśnia Kowalska-Matis.

W ustawie pojawia się jednak pewien wyjątek, a chodzi o tak zwaną czynność incydentalną. Według rzeczniczki, to pojedyncze, wyjątkowe działanie, którego wymagają istotne okoliczności i którego brak doprowadziłby do poważnych konsekwencji. Na przykład, jednorazowe podpisanie pilnego dokumentu w firmie, do którego nikt inny nie jest upoważniony. Wyjątkiem są też czynności dnia codziennego. Takie jak na przykład wyjście do apteki, lekarza, na rehabilitację, na pogrzeb bliskiej osoby. Można tez wyjść zakupy w pobliskim sklepie spożywczym czy odprowadzić dziecko do przedszkola, jeżeli nie może tego zrobić nikt inny.

Bez zmiany pozostaje zasada, że okres zwolnienia od pracy powinien być wykorzystany na odzyskanie zdrowia i rekonwalescencję. Osoba ubezpieczona nie może w tym czasie wykonywać działań, które zakłóciłyby ten proces a to oznacza, że poza tym, że nie wolno jej podejmować pracy zarobkowej – to także nie może prowadzić aktywności niezgodnej z celem zwolnienia.

Według rzeczniczki, jeżeli chorujący podejmie takie czynności, będzie to przez kontrolerów ZUS, tak jak dotychczas – weryfikowane i oceniane z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy.

Kontrolujący uzyskali nowe uprawnienia

– Kontrolerzy ZUS mogą legitymować osobę, której zwolnienia sprawdzają. Mają prawo wstępu do miejsca przeprowadzania kontroli, na przykład miejsca pobytu, pracy, prowadzenia działalności. Mogą też odbierać wyjaśnienia od osoby kontrolowanej, jej pracodawcy i lekarza – precyzuje Iwona Kowalska-Matis.

W pierwszym kwartale 2026 roku, województwie dolnośląskim ZUS przeprowadził ponad 6,5 tysięcy kontroli zwolnień lekarskich. W ponad 348 przypadkach kontrole zakończyły się utratą zasiłku chorobowego. W tym:

• Oddział ZUS w Legnicy przeprowadził 3,2 tys. zwolnień, w 175 przypadkach kontrole zakończyły się utratą zasiłku chorobowego.
• Oddział ZUS w Wałbrzychu przeprowadził 1,4 tys. zwolnień, w 68 przypadkach kontrole zakończyły się utratą zasiłku chorobowego.
• Oddział ZUS we Wrocławiu przeprowadził 1,9 tys. zwolnień, w 105 przypadkach kontrole zakończyły się utratą zasiłku chorobowego.