Prezydent RP – kompetencje – Aktualności Wałbrzych, wiadomości i wydarzenia

Konstytucja, w artykule 126, określa prezydenta jako „najwyższego przedstawiciela Rzeczypospolitej Polskiej i gwaranta ciągłości władzy państwowej”. Prezydent, podobnie jak premier, jest przedstawicielem władzy wykonawczej w Polsce. Najważniejsze zadanie, jakie powierza konstytucja prezydentowi to „czuwanie nad przestrzeganiem konstytucji, stanie na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium”.

Prezydent wybierany w wyborach bezpośrednich ma bardzo silny mandat społeczny. Prezydent RP cieszy się w Polsce bardzo silnym mandatem społecznym, ponieważ jest wybierany w wyborach powszechnych i bezpośrednich. W odróżnieniu od premiera musi ubiegać się o poparcie ponad połowy uczestniczących w wyborach Polaków (premier nie musi w ogóle ubiegać się o mandat w wyborach – szefa rządu wskazują partie, które tworzą większość w parlamencie, może być to osoba spoza parlamentu).
Kadencja prezydenta RP trwa pięć lat. Prezydent może tylko raz ubiegać się o reelekcję.
Prezydent RP nie może piastować żadnego innego urzędu, ani pełnić żadnej funkcji publicznej, z wyjątkiem tych, które są związane ze sprawowanym urzędem.
Prezydent RP reprezentuje Polskę w stosunkach zewnętrznych. Zgodnie z artykułem 133 konstytucji prezydent reprezentuje państwo w stosunkach zewnętrznych. W związku z tym ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe, o czym zawiadamia Sejm i Senat; mianuje i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli Rzeczypospolitej Polskiej w innych państwach i przy organizacjach międzynarodowych; przyjmuje listy uwierzytelniające i odwołujące akredytowanych przy nim przedstawicieli dyplomatycznych innych państw i organizacji międzynarodowych.
Przed ratyfikowaniem umowy międzynarodowej prezydent może zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodności umowy z konstytucją. W prowadzeniu polityki zagranicznej prezydent współdziała z premierem i szefem MSZ.
Prezydent RP jest zwierzchnikiem Sił Zbrojnych. Jako najwyższym zwierzchniki Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej prezydent sprawuje zwierzchnictwo nad armią – w czasie pokoju – za pośrednictwem ministra obrony narodowej. Prezydent mianuje szefa Sztabu Generalnego i dowódców rodzajów Sił Zbrojnych. W czasie wojny prezydent – na wniosek premiera – mianuje Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych (w tym samym trybie może go odwołać).
Na wniosek ministra obrony narodowej prezydent nadaje stopnie wojskowe.
Prezydent – w przypadku zagrożenia państwa – może zarządzić powszechną lub częściową mobilizację (na wniosek premiera) i podjąć decyzję o użyciu Sił Zbrojnych do obrony Rzeczypospolitej Polskiej.
Na czym polega prezydenckie prawo weta?
Do prezydenta trafiają wszystkie ustawy przyjęte przez parlament. Podpis prezydenta kończy proces uchwalania ustawy. Prezydent może podpisać ustawę, podpisać ustawę i wysłać ją do Trybunału Konstytucyjnego w ramach kontroli następczej, odesłać ustawę do Trybunału Konstytucyjnego w ramach kontroli prewencyjnej lub odesłać ustawę do parlamentu do ponownego rozpatrzenia. Ta ostatnia kompetencja nazywana jest prawem weta – Sejm, aby przyjąć ustawę przesłaną mu do ponownego rozpatrzenia przez prezydenta, musi uchwalić ją większością 3/5 głosów (276 posłów).
Prawo łaski. Prezydent może też stosować prawo łaski (nie może go stosować wobec osób skazanych przez Trybunał Stanu). Prezydent RP stosuje prawo łaski w szczególności wobec osób skazanych wyrokiem przez sąd powszechny za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, w zakresie wymierzonej tym wyrokiem kary lub środków karnych.
Możliwe jest zastosowanie prawa łaski bezpośrednio na podstawie art.139 Konstytucji RP, w tym także przed uprawomocnieniem się wyroku w postaci tzw. abolicji indywidualnej, co potwierdza orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego.
Konstytucyjne pojęcie prawa łaski jest pojemniejsze znaczeniowo od pojęcia ułaskawienia odnoszącego się do procedury przewidzianej w Kodeksie postępowania karnego.
Akt łaski stosowany jest przede wszystkim, gdy skutki wyroku są nadmiernie dolegliwe, a ich represyjny charakter znacznie przekracza poziom zamierzony przez sąd, gdy wymagają tego względy humanitaryzmu i sprawiedliwości, a nie można uczynić im zadość w drodze postępowania sądowego oraz gdy występują wyjątkowe, nieznane dotąd wydarzenia.
Akt łaski – jako konstytucyjnie określona kompetencja Głowy Państwa – nie podlega kontroli. Prawo do stosowania łaski jest konstytucyjnym uprawnieniem osobistym Prezydenta, wykonywanym bezpośrednio przez Głowę Państwa. Decyzję w przedmiocie stosowania prawa łaski – ułaskawieniu lub odmowie zastosowania tego prawa – Prezydent podejmuje samodzielnie.
Art. 144 ust. 2 Konstytucji umieszcza stosowanie prawa łaski w katalogu prerogatyw Głowy Państwa, zwalniając ten akt z konieczności udzielenia kontrasygnaty przez Prezesa Rady Ministrów. Akt łaski, jako prerogatywa prezydencka, nie podlega kontroli.
Inne uprawnienia prezydenta RP
Prezydent nadaje obywatelstwo polskie i wyraża zgodę na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego. Prezydent nadaje ordery i odznaczenia. Prezydentowi przysługuje prawo zwracania się z orędziem do Sejmu, do Senatu lub do Zgromadzenia Narodowego.
W sprawach „szczególnej wagi” prezydent może zwołać Radę Gabinetową – czyli posiedzenie rządu obradującego pod przewodnictwem prezydenta. Radzie Gabinetowej nie przysługują jednak kompetencje Rady Ministrów – ma więc ona głównie charakter konsultacyjny. Przepis art. 125 Konstytucji przyznaje Prezydentowi prawo zarządzenia – za zgodą Senatu wyrażoną bezwzględną referendum ogólnokrajowego w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa.
Jeżeli w referendum ogólnokrajowym wzięło udział więcej niż połowa uprawnionych do głosowania, wynik referendum jest wiążący.Prezydent przekazuje Senatowi projekt postanowienia o zarządzeniu referendum, zawierający w szczególności: treść pytań lub wariantów rozwiązania w sprawie poddanej pod referendum, termin przeprowadzenia referendum,
Czy prezydent może być usunięty z urzędu?
Zgodnie z artykułem 145 Konstytucji RP prezydent może być pociągnięty do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu za naruszenie Konstytucji, ustawy lub za popełnienie przestępstwa.
Prezydenta w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu stawia swoją uchwałą Zgromadzenie Narodowe większością co najmniej 2/3 ustawowej liczby posłów i senatorów, na wniosek co najmniej 140 członków Zgromadzenia Narodowego.
Z dniem podjęcia uchwały o postawieniu Prezydenta Rzeczypospolitej w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu sprawowanie urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej ulega zawieszeniu.
Jeśli Trybunał Stanu uzna Prezydenta za winnego, może orzec o utracie przez niego urzędu. Dodatkowo, Trybunał może zastosować inne sankcje, takie jak zakaz pełnienia funkcji publicznych przez określony czas.