Wystawa “ARCHIWUM FORM”, czyli dlaczego nadal kochamy polski dizajn lat 60. i 70. XX wieku.

autor artykułu i zdjęć: Małgorzata Szpara

Jeszcze tylko do 27 września br. w Galerii Centrum Ceramiki Unikatowej czeka na Państwa bardzo szczególna wystawa pt. „Archiwum form. Porcelana Krzysztof. Matryce, formy, figurki – kolejna odsłona”. Wystawa ważna, również dla nas Wałbrzyszan, bo osią jej opowieści jest Fabryka Porcelany „Krzysztof”, najstarsza (powstała w 1831 roku) i najdłużej do niedawna działająca fabryka produkująca porcelanę w naszym mieście. Ale po kolei.

Kto z Państwa wie, gdzie mieści się Galeria Centrum Ceramiki Unikatowej? Warto pamiętać, że choć samo Centrum od września 2025 roku jest odziałem Muzeum Porcelany w Wałbrzychu, znajduje się ono na terenie rozległego kompleksu CNKiS Stara Kopalnia. To ten pierwszy ogromny budynek od strony bezpłatnego parkingu na tyłach Starej Kopalni. Centrum Ceramiki Unikatowej, w skład którego wchodzi Pracownia i właśnie Galeria, mieści się w zabytkowym, bo pochodzącym z końca XIX wieku budynku kotłowni elektrowni dawnej kopalni. Należy o tym pamiętać i nie mylić Galerii CCU z budynkiem Galerii Sztuki Współczesnej BWA, dziś jednego z działów Starej Kopalni (zwiedzając, warto odwiedzić obydwa te miejsca). Skoro już wiemy, dokąd zmierzamy, zapraszam serdecznie do jednego z najciekawszych miejsc na kulturowej mapie naszego miasta.

Centrum Ceramiki Unikatowej

Powstało w 2016 roku i obecnie to jedno z bardzo niewielu miejsc na Dolnym Śląsku, w którym wytwarza się porcelanę i ceramikę. CCU stoi na straży lokalnego dziedzictwa przemysłowego i jest kontynuatorem wałbrzyskiej tradycji wytwórstwa porcelany. Od września 2025 znajduje się w strukturach Muzeum Porcelany w Wałbrzychu. W końcu opowieść o porcelanie w naszym mieście jest spójna, a cały temat przedstawiony tak, jak można byłoby sobie to tylko wymarzyć – w Pracowni Centrum Ceramiki Unikatowej, jednej z najlepiej wyposażonych profesjonalnych pracowni ceramicznych w Polsce, poznajemy cały proces technologiczny powstawania ceramiki i porcelany, od surowca po gotowy produkt. Produkt, którego pełne są zabytkowe wnętrza Muzeum Porcelany w Wałbrzychu, prezentujące swoim gościom najbogatszą i najpiękniejszą kolekcję europejskiej i śląskiej porcelany, również tej z wałbrzyskich fabryk.

Galeria

Ale Centrum Ceramiki Unikatowej to również Galeria – wyjątkowa, o niebywałym klimacie przestrzeń wystawiennicza o powierzchni ponad 520 m², idealna do wystawiania dużych ekspozycji i różnorodnych projektów multidyscyplinarnych. Kocham to miejsce. Organizowane są tam wystawy artystów z całej Polski nie tylko w dziedzinie ceramiki unikatowej i użytkowej, choć jest to medium, które wraca w przestrzenie Galerii najczęściej. Nie inaczej jest i tym razem. Po świetnie przyjętej wystawie malarstwa Sławomira Kuszczaka pt. „Nie wprost”, która była wystawiana od marca do maja 2026, 26 czerwca swój wernisaż miała najnowsza wystawa pt. „Archiwum form. Porcelana Krzysztof. Matryce, formy, figurki – kolejna odsłona”. Dlaczego kolejna odsłona? Bo jest ona kontynuacją projektu, który był prezentowany wcześniej na Zamku Książ w Wałbrzychu w ramach Roku Wałbrzyskiej Porcelany, na Festiwalu Ceramika Fest w Zamku Sarny oraz w przestrzeni wrocławskich Bulvarów stanowiąc część ekspozycji „Porcelana jeszcze inaczej”.

Archiwum form

Jeśli na dźwięk nazwisk tych wybitnych projektantów, związanych z wałbrzyską fabryką: Danuta Duszniak, Władysław Garnik, Stanisław Możdżeń, Stanisław Olszamowski, Mieczysław Naruszewicz, Hanna Orthwein, Zofia Stróżecka-Tichy czy Zbigniewa Śliwowska-Wawrzyniak, Wasze serca właśnie zabiły mocniej, ta wystawa jest właśnie dla Was.
Muzeum Porcelany w Wałbrzychu zaprasza Państwa do świata polskiego designu powojennego – czasu, gdy wzornictwo coraz śmielej wkraczało w codzienność, a lata 60. i 70. przyniosły projekty, które do dziś pozostają ikonami polskiej estetyki. W centrum tej opowieści są porcelanowe figurki, niegdyś obecne w wielu polskich domach, dziś uznawane za symbole wyjątkowej epoki polskiego wzornictwa. Przyglądamy się jednak nie tylko ich formom i miejscu, jakie zajmowały w domowej przestrzeni. Zaglądamy także wprost do pracowni fabryki porcelany, odkrywając proces ich powstawania: od pomysłu i projektu, przez technologię, aż po ręczną pracę rzemieślników.
Co nie zdarza się często, na wystawie zobaczycie Państwo również oryginalne formy robocze i matryce, które przeniosą Was do samego serca fabryki porcelany – tam, gdzie odbywał się cały proces produkcyjny. Zachowane na nich ślady użytkowania przypominają o pracy ludzi, dzięki którym te kultowe figurki mogły nabrać ostatecznego kształtu. Choć matryce i formy pozostawały niewidoczne dla osób kupujących gotowe wyroby, stanowiły jeden z najważniejszych elementów w procesie ich powstawania. To właśnie od nich zaczynała się droga porcelanowych figurek do polskich domów. Figurek, które z czasem zyskały status unikatowych ikon wzornictwa, pożądanych również na dzisiejszym rynku kolekcjonerskim.
Wystaw prowadzi nas również przez świetny wybór wielkoformatowych fotografii obrazujących codzienne życie „Krzysztofa” z przełomu lat 60. i 70. XX wieku. Spojrzymy raz jeszcze na pracowników fabryki i wnętrza hal produkcyjnych. Część zdjęć pochodzi ze zbiorów Muzeum Porcelany w Wałbrzychu, część została ocalona wprost z fabryki. Przed Państwem mocno sentymentalna podróż do świata, którego już nie ma, a za którym tęsknimy. To również kolejna przepiękna opowieść o porcelanie, „białym złocie” Wałbrzycha, które przez dekady kształtowało oblicze miasta, stało się jego symbolem i częścią miejskiej tożsamości. Przekonacie się również, jak wyjątkowo prezentowane eksponaty współgrają z surową, postindustrialną przestrzenią Galerii Centrum Ceramiki Unikatowej – miejsca, gdzie przeszłość spotyka się z teraźniejszością, a porcelana, opowiedziana na nowo, ukazuje swoje współczesne oblicze. Wystawa została przygotowana przez zespół kuratorski w składzie: Jadwiga Kornecka-Cebula, Lidia Rzepecka, Adrian Bartkowiak, Tomasz Nochowicz i Piotr Micek.

Ekspozycja czeka na Was od wtorku do niedzieli (10.00 – 18.00) do 27 września (wstęp bezpłatny). Nie możecie jej przegapić!

„Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego”