Aktywne wulkany

Najprawdopodobniej obecnie na świecie znajduje się około tysiąc potencjalnie aktywnych wulkanów. W zdecydowanej większości zlokalizowane są na powierzchni Ziemi, ponadto z ich wnętrza wydobywają się lawa oraz substancje piroklastyczne, a także wulkaniczne gazy.

Jak powstają wulkany?
Według literatury naukowej wulkany powstają wzdłuż krawędzi miejsc, gdzie jedna płyta litosfery zagłębia się pod drugą. Warto zauważyć, że ma to miejsce zarówno na kontynencie, jak i wzdłuż rowów oceanicznych, np. w Europie Południowej, u wybrzeży Pacyfiku, na Filipinach czy Wyspach Japońskich. Wulkany tworzą się także tam, gdzie dochodzi do rozsuwania się płyt litosfery, czyli w dolinach ryftowych oraz w grzbietach śródoceanicznych takich jak: Wielkie Rowy Afrykańskie oraz w Grzbiecie Śródatlantyckim. Istnieją również takie wulkany, które powstają ponad plamami gorąca, co oznacza położenie ich z dala od granic płyt tektonicznych. Dzieje się tak na przykład na Hawajach czy Reunionie. Intensywna działalność wulkaniczna prowadzi do wytworzenia się m.in. kaldery, czyli krateru powstającego w czasie jednego z dwóch procesów: zbyt gwałtownej erupcji wulkanu lub w wyniku zapadnięcia się stropu komory wulkanicznej.

Co powodują wulkany?
Okazuje się, że poprzez emisję popiołu oraz gazów wulkanicznych, wulkany wpływać mogą na powstawanie różnych zjawisk, a także na klimat regionu lub nawet całej planety. Dominującymi składnikami wyziewów wulkanicznych są najczęściej: para wodna, dwutlenek węgla i dwutlenek siarki. Ponadto w mniejszych ilościach wydostają się na powierzchnię: tlenek węgla, wodór, związki organiczne, lotne chlorki metali i halony. Nadmieńmy, że erupcje wulkanów są w stanie wprowadzić gazy wulkaniczne i popiół do stratosfery na znaczne wysokości – od 16 do 32 kilometrów. Jednak najistotniejszy wpływ na klimat ma przedłużająca się obecność w stratosferze aerozolu siarczanowego. To z kolei powoduje zwiększenie odbijanego poza Ziemię promieniowania słonecznego, prowadząc do obniżenia średniej temperatury powierzchni Ziemi. W dodatku erupcje wulkaniczne mogą przyczyniać się do niszczenia warstwy ozonowej.

Wulkany na świecie
Ze względu na aktywność, wulkany dzielą się na czynne – w tym stale lub sporadycznie objawiające swoją działalność. Do takich możemy zaliczyć chociażby Wezuwiusza, Etnę czy wulkan Stromboli. Wyróżniamy również wulkany drzemiące (ich działalność została zaobserwowana, jednak od dłuższego czasu jej nie okazywały) oraz wygasłe, których działalność nie została zaobserwowana w czasach historycznych. Najwięcej czynnych wulkanów lądowych występuje w tak zwanym Pierścieniu Ognia Pacyfiku. Rozciągają się wokół Oceanu Spokojnego. Według źródeł w tej strefie znajduje się ponad dziewięćdziesiąt procent czynnych wulkanów lądowych na Ziemi, z których najwyższy jest Ojos del Salado w Chile. Największym czynnym wulkanem na Ziemi jest Manua Loa i znajduje się na wyspie Hawai’i, w archipelagu Hawajów. Jego wysokość wynosi 9144 metry, ponadto powierzchnię wulkanu naukowcy szacują na osiemdziesiąt tysięcy kilometrów kwadratowych. Innym ciekawym wulkanem jest Nyiragongo, znajdujący się w Demokratycznej Republice Konga, blisko granicy z Rwandą i Ugandą. We wnętrzu krateru głównego wulkanu mieści się jezioro lawowe o szerokości 2 km i głębokości 250 m. W 2002 roku miała miejsce poważna erupcja, której skutki szczególnie odczuło miasto Goma. Warto zwrócić uwagę również na wulkan Sakurajima w Japonii. Ponieważ lawa wulkanu jest bardzo kwaśna i mało płynna, często zatyka komin wulkaniczny. To zaś wywołuje erupcję. Okoliczne wzgórza pokryte są białym popiołem wulkanicznym. W 1960 r. powstało Obserwatorium Wulkanu Sakurajima, które monitoruje jego aktywność 24 godziny na dobę. To istotne z powodu dużej gęstości zaludnienia w pobliżu – miasto Kagoshima ma 600 000 mieszkańców.

Czynne wulkany w Europie
Większość z nich zlokalizowana jest na Islandii, na której małe erupcje nie należą do rzadkości. Islandia obfituje w wulkany, choć geologicznie nie jest ona częścią Europy, a wyspą oceaniczną. Etna to największy wulkan w Europie. Jego wysokość sięga 3 323 m n.p.m. Umiejscowiony jest na wschodnim wybrzeżu Sycylii. Na wysokości 2942 metrów znajduje się natomiast obserwatorium wulkanologiczne. Etna należy do kategorii wyjątkowo aktywnych wulkanów. Dotąd wybuchała ponad 200 razy, ostatni raz w 2009 roku. Najsilniejszy wybuch zanotowano w 1669 roku – wówczas spowodowało to zniszczenie Katanii. Kolejnym ważnym wulkanem jest Wezuwiusz. Ten położony we Włoszech, nad Zatoką Neapolitańską wulkan, przyczynił się do zniszczenia Pompejów, Herkulanum czy Stabie w 79 roku naszej ery. Czynnych wulkanów jest dużo więcej, a każdy z nich jest unikatem samym w sobie. Warto zauważyć, że wielu ludzi osiedla się często w sąsiedztwie czynnych wulkanów, narażając się tym samym na konsekwencje ich wybuchów.